DEVLET VE ANAYASA

DEVLET;ÇAĞDAŞ ANLAMIYLA, BELİRLİ BİR ÜLKEDE YAŞAYAN İNSAN TOPLULUĞUNUN, EGEMENLİK VE BAĞIMSIZLIK TEMELİNDE OLUŞTURDUĞU SİYASAL ÖRGÜTLENMEDİR.


 BİR DİĞER İFADEYLE DEVLET;

ÜLKEYİ VE ULUSU KAPSAYAN BİR İNSANLIK VE HUKUK KURUMUDUR. DEVLET; ÜLKE-ULUS VE HUKUK DEMEKTİR.

DEVLET OLMAK İÇİN;

A.TOPRAK OLACAK VE BUNUN SINIRLARI ULUSLARARASI KURALLARA GÖRE TANINACAK,
B.HALKI OLACAK BU HALKIN DİLİ, KÜLTÜRÜ VE DEĞERLERİ OLACAK,
C.BİR YÖNETİM TEŞKİLATI OLACAK BU YÖNETİM TEŞKİLATINI İDARE EDEN BİR HAKİM OTORİTE BULUNACAK,
D.HERKES TARAFINDAN BİLİNEN VE KABUL EDİLEN BİR YÖNETİM MERKEZİ OLACAK (BAŞKENT)
E.BU ÜLKENİN BİR ANAYASI (TEŞKİLAT KANUNU) OLACAK
D.EGEMENLİĞİNİN SEMBOLÜ OLAN,

(1)   BAYRAK (DEVLETİ SEMBOLİZE  EDER)
(2)   ULUSAL PARASI
(3)   ULUSAL MARŞI OLACAK,

1.ANAYASA;

DEVLETİN YÜKÜMLÜLÜKLERİNİ, YAPISINI, YURTTAŞLARIN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİ  GÜVENCEYE BAĞLAYAN TEMEL HUKUK BELGESİDİR. BİR DİĞER TANIM İLE ;ANAYASA:

    *BİR DEVLETİN YAPISINI,
    *ÖRGÜTLENİŞİNİ,
    *TEMEL ORGANLARININ GÖREV VE YETKİLERİNİ,
    *BİREYLERİN DEVLET İKTİDARI KARŞISINDA, HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİ, DÜZENLEYEN KURALLARIN BÜTÜNÜDÜR.BAŞKA BİR İFADE İLE;

ANAYASA:BİR DEVLETİN YÖNETİM BİÇİMİNİ BELİRTEN, YASAMA, YÜRÜTME, YARGILAMA GÜÇLERİNİN NASIL KULLANILACAĞINI GÖSTEREN,
YURTTAŞLARIN KAMU HAKLARINI BİLDİREN TEMEL YASALARDIR.

2.ANAYASA ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

A.GELENEKSEL(TEAMÜL) ANAYASALAR
  İNGİLTERE- YENİ ZELANDA- İSRAİL

B.YAZILI ANAYASALAR
  ALMANYA-İTALYA- FRANSA- TÜRKİYE V.B

C.HAKİMİYETİN KULLANILMASINA GÖRE ANAYASALAR
  (1)MONARŞİK ANAYASALAR
  (2)DEMOKRATİK ANAYASALAR

D.ANAYASA YAPMA VE DEĞİŞTİRME ŞEKLİNE GÖRE ANAYASALAR
  (1)YUMUŞAK ANAYASALAR
  (2)KATI ANAYASALAR
     (A)KURUCU MECLİS İLE ANAYASA HAZIRLAMA VE DEĞİŞTİRME
     (B)HALK OYUNA BAŞVURMA
     (C) YÜKSEK ÇOĞUNLUK ESASINA GÖRE DEĞİŞTİRME

ÜZERİNDE DURULACAK ÖNEMLİ KAVRAMLAR:

 *ANAYASA HAKİMİYETİ
 *TEK PARTİ HAKİMİYETİ
 *MECLİS HAKİMİYETİ
 *HÜKÜMET HAKİMİYETİ
 *TEMSİLİ DEMOKRASİ
 *DOĞRUDAN DEMOKRASİ
 *ANAYASAYA UYGUNLUK DENETİM ŞEKİLLERİ

   (1)ADLİ DENETİM GÜNÜMÜZ ANAYASALARINDA YER ALAN ANAYASA MAHKEMESİ,
   (2)SİYASİ DENETİM ESKİDEN BERİ VAR OLAN DENETİM SİSTEMİ

3.DÜNYADA İLK YAZILI ANAYASA.
  ABD ANAYASASIDIR.
  1787 DE KALEME ALINDI,
  1788 DE 11 EYALETÇE  ONAYLANDI,
  1789 DA YÜRÜRLÜĞE GİRDİ,

BU GÜNE KADAR DEĞİŞMEMİŞ BİR ANAYASADIR.

4.TÜRK ANAYASA TARİHİ:
  1808 DE SENEDİ İTTİFAK
  1839 DA GÜLHANE HATTI  HÜMAYUMU
  1856 DA AVRUPA  BÜYÜK DEVLETLERİNİN BASKISI İLE İLAN EDİLEN ISLAHAT FERMANI
  BUNLAR BİRER "HAK BİLDİRİSİDİR"
  1868 DE ABDÜLAZİZ’İN ŞURAY-I DEVLETİ KURMASI,
  BÜTÜN BU ÇABALAR BU GÜNKÜ ANLAMDA MODERN BİR DEVLET YÖNETİM ŞEKLİNİ SAĞLAYAN ANAYASA SİSTEMİ OLMAMAKLA BERABER, SONUÇTA DEVLETİ YÖNETEN HAKİM OTORİTENİN, İSTER KENDİ RIZASI İLE İSTER İÇ VE DIŞ BASKILAR SONUCUNDA YETKİLERİNİ DEVRETMESİ VEYA BAŞKA OTORİTELERLE PAYLAŞMASI ANLAMINA GELEN BU  ÇABALAR BİZİMDE ANAYASALI BİR SİSTEME GEÇİŞİMİZİ HAZIRLAYAN ALT YAPILARDIR.BİZİM ANAYASALI SİSTEME GEÇİŞİMİZ;
  23 ARALIK 1876  DA İLK YAZILI ANAYASA, OLARAK, I NCİ MEŞRUTİYET ANAYASASIDIR. BU ANAYASANIN  İLANI  V NCİ MURADIN TAHDAN İNDİRİLEREK YERİNE II NCİ ABDÜLHAMİT’İN TAHTA ÇIKARILMASINDA(31AĞUSTOS1876) BİR YANDA İÇ HUZURSUZLUK, DİĞER YANDA DIŞ BASKILAR KARŞISINDA PADİŞAHIN MECBUR KALMASI NETİCESİNDE KABUL EDİLEN BİR ANAYASADIR.

BU ANAYASANIN ÖZELLİĞİ;PADİŞAH TARAFINDAN KURULAN VE ONUN SÜREKLİ BASKISI ALTINDA ÇALIŞAN CEMİYET-İ MAHSUSANIN HAZIRLADIĞI ANAYASA METNİ, PADİŞAHIN HAK VE İMTİYAZLARINA CİDDİ SINIRLAR GETİRMEDİ.
AKSİSİNE KANUN-U ESAS-İ YASAMA VE YÜRÜTME YETKİLERİNİN PADİŞAHIN ELİNDE TOPLANMASINI HUKUKİLEŞTİRDİ. BÜTÜN BU YETKİLİ VE İMTİYAZLI DURUMUNA KARŞILIK PADİŞAHIN ANAYASANIN 5 NCİ MADDESİNE GÖRE; “ KUTSAL VE SORUMSUZ” OLDUĞU KABUL EDİLDİ.
YİNE ANAYASANIN 7 NCİ MADDESİNE GÖRE;YÜRÜTMENİN BAŞI OLAN PADİŞAH, BAKANLAR KURULUNU TAYİN VE AZİL YETKİSİNE SAHİPTİ.
ANAYASANIN 29 NCU MADDESİNE GÖREDE;
BAKANLAR KURULUNUN ÖNEMLİ KARARLARININ UYGULANMASI ANCAK PADİŞAHIN İZNİYLE MÜMKÜNDÜ.
YASAMA YETKİSİ, ANAYASANIN 42 NCİ MADDESİNE GÖRE;HER İKİ MECLİSİN (AYAN VE MEBUSAN) ÜYE TAM SAYISININ ÜÇTE BİRİNİ GEÇMEMEK ŞARTIYLA DOĞRUDAN DOĞRUYA PADİŞAH TARAFINDAN ÖMÜR BOYUNCA GÖREV YAPMAK KOŞULU İLE SEÇİLİYORDU.
MEBUSLAR HEYETİNE SEÇİLMEK İÇİN ANAYASANIN 65 VE 69 NCU MADDELERİNE GÖRE; OSMANLI UYRUĞUNDAN, HER 50.000 ERKEĞİN BİR TEMSİLCİSİ ESASINA GÖRE 4 YIL İÇİN SEÇİLİYORDU.
AYAN MECLİSİNİN GÖREVİ;
KANUN TASARILARININ DİNİ KURALLARA VE PADİŞAHIN HUKUKUNA, HÜRRİYETİNE VE ANAYASA HÜKÜMLERİNE, DEVLETİN BÜTÜNLÜĞÜNE, MEMLEKETİN İÇ GÜVENLİĞİNE, VATANIN SAVUNMA VE KORUNMASINA, GENEL ADABA UYGUNLUĞUNU DENETLEMEKTİ.
BAKANLAR MECLİSE DEĞİL, PADİŞAHA KARŞI SORUMLUYDULAR.
ANAYASANIN YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNDEN SONRA MECLİS SADECE İKİ DEFA TOPLANA BİLDİ OSMANLI-RUS HARBİ DE BAHANE EDİLEREK 28 HAZİRAN 1877 DE MECLİS PADİŞAH TARAFINDAN  FESH EDİLDİ. AYNİ YIL İÇİNDE SEÇİMLER YAPILDI 13 ARALIK 1877 DE TOPLANAN MECLİS, 14 ŞUBAT 1878 DE TATİLE GİRDİ VE BİR DAHA TOPLANMADI.BUNDAN SONRA ABDÜLHAMİTİN MUTLAKİYET İDARESİ BAŞLADI.TAKİ II NCİ MEŞRUTİYET İLAN EDİLİNCEYE KADAR SÜRDÜ.

23 TEMMUZ 1908 DA II NCİ MEŞRUTİYET İLAN EDİLDİ. SEÇİMLERİ İTTİHAT VETERAKKİ PARTİSİ KAZANDI.1909 DA MEVCUT ANAYASA, BİR YENİSİ YAPILIYORMUŞÇASINA TEMELLİ DEĞİŞİKLİKLERE TABİ TUTULDU.
1909 ANAYASINDA; PADİŞAHIN BAKANLAR KURULUNUN KURULUŞU İLE İLGİLİ YETKİLERİ SINIRLANDI.PADİŞAH ARTIK YALNIZ BAŞBAKANI (SADRAZAMI)TAYİN EDER, BAKANLARI İSE BAŞBAKAN SEÇER.PADİŞAHIN ONAYINA SUNAR.BAKANLAR KURULU PADİŞAHA KARŞI DEĞİL MECLİSE KARŞI SORUMLU KILINDI. AYRICA PADİŞAHIN MECLİSİ FESH ETME YETKİSİ ÇOK ZORLAŞTIRILDI.
HER İKİ MECLİSE BAĞIMSIZ OLARAK YASA TEKLİFİ YAPMA YETKİSİ VERİLDİ.PADİŞAHIN KANUNLARI VETOLAMA YETKİSİ SINIRLANDI. TOPLANTI VE DERNEK KURMA HAKLARI VERİLDİ.BASINA SANSÜR KONMAYACAĞI HÜKMÜ KABUL EDİLDİ.BU DEMOKRATİK DÜZENLEMELERE RAĞMEN İTTİHAT VE TERAKKİ PARTİSİNİN DİKTATÖRLÜĞÜNE MANİ OLUNAMADI.ARZU EDİLEN HÜRİYETÇİ DÜŞÜNCE KURULAMADI.
ÜLKENİN 1 NCİ DÜNYA HARBİ VE ULUSAL KURTULUŞ SAVAŞI GİBİ BÜYÜK VE ZORLU BİR DÖNEME GİRİLMESİNE SEBEP OLUNDU.

20 OCAK 1921 TEŞKİLAT-I ESASİYE KANUNU; TOPLAM 23 MADDE + 20 KANUN
85 SAYILI KANUN İLE MİLLİ DEVLETİN OLUŞUNA ESAS TEŞKİL EDEN MİLLİ MÜCADELENİN EN SIKINTILI DÖNEMİNDE UYGULAMAYA KONAN BU ANAYASA,BİR İHTİLAL ANAYASASIDIR.BU ANAYASANIN BARİZ ÖZELLİĞİ;
*HAKİMİYETİN KAYITSIZ VE ŞARTSIZ MİLLETİN OLDUĞU,
*İDARE USULÜNÜN, HALKIN MUKADDERATININ BİZZAT VE BİLFİİL İDARE ETMESİ ESASINA DAYANDIĞI,
*YASAMA VE YÜRÜTME YETKİSİNİN, MİLLETİN BİRİCİK VE HAKİKİ TEMSİLCİSİ OLAN BÜYÜK MİLLET MECLİSİNDE TOPLANDIĞI,
*TÜRKİYE DEVLETİ, BÜYÜK MİLLET MECLİSİ TARAFINDAN İDARE OLUNDUĞU VE HÜKÜMETİNDE, BÜYÜK MİLLET MECLİSİ HÜKÜMETİ ADINI ALDIĞINI KAYIT VE TESCİL EDEREK, BİR SONRA ALINACAK KARARLARIN ALT YAPISINI HAZIRLAMIŞTIR.
BU ANAYASA İLE; KURTULUŞ SAVAŞININ MİLLİ GÜÇLERİN BÖLÜNMESİNE MEYDAN VERİLMEDEN BİR AN ÖNCE KAZANILMASINI SAĞLAMAK AMACIYLA, YASAMA VE YÜRÜTME KUVVETLERİ TEK ELDE  BÜYÜK MİLLET MECLİSİNDE TOPLANDI VE BU SİSTEMEDE KUVVETLER BİRLİĞİ SİSTEMİ DENDİ. SAF BİR HÜKÜMET SİSTEMİ KURULDU.B.M.M. YASAMA YETKİSİNİ BİZZAT,YÜRÜTME YETKİSİNİ İSE KENDİ İÇİNDEN SEÇTİĞİ BÜYÜK MİLLET MECLİSİ HÜKÜMETİ ELİYLE KULLANDI. BMM SİNİN BAŞKANI HÜKÜMETİNDE BAŞKANIDIR. HÜKÜMET ÜYELERİ, MECLİSİN ADETA MEMURUDUR.
29 EKİM 1923 DE 364 SAYILI TEŞKİLAT KANUNUN BAZI MADDELERİNİN DEĞİŞTİRİLMESİ İLE CUMHURİYET İLAN EDİLDİ. CUMHURBAŞKANLIĞI MAKAMI KONDU. CUMHURBAŞKANI MECLİS TARAFINDAN VE KENDİ ÜYELERİ ARASINDAN 4 YIL İÇİN SEÇİLMESİ ESASI GETİRİLDİ. BAŞBAKAN CUMHURBAŞKANI TARAFINDAN GÖREVLENDİRİLİR VE MECLİSDEN GÜVEN OYU ALMAK KOŞULU İLE HÜKÜMET ETME ESASI KABUL EDİLDİ.
SONUÇTA; 1921 ANAYASASI,OLAĞANÜSTÜ ŞARTLARDA UYGULANABİLECEK VE UYGULANMIŞ KISA BİR ANAYASAYDI. MECLİSTE ANAYASA KOMUSYONU KURULARAK, FRANSANIN 3 NCÜ CUMHURİYET ANAYASI İLE POLONYANIN ANAYASALARINIDA ESAS ALARAK HAZIRLADIĞI YENİ ANAYASA MECLİSTE GÖRÜŞÜLDÜ. 

20 NİSAN 1924 TARİH VE 491 SAYILI KANUN İLE 1924 ANAYASASI KABUL EDİLDİ.
BU ANAYASA İLE DEVLET 27 MAYIS 1960 TARİHİNE KADAR YÖNETİLDİ.
ANAYASANIN 3 NCÜ MADDESİNE GÖRE;MİLLİ HAKİMİYETİN MİLLETE AİT OLDUĞU VE KUVVETLER BİRLİĞİNİ   GERÇEKLEŞTİREN MECLİS HÜKÜMET SİSTEMİNİ MUHAFAZA EDER.YASAMA ORGANI TEK MECLİSTEN MEYDANA GELİR.TBMM ÜYELERİ 4 YILDA BİR SEÇİLİR.
ANAYASANIN 2 NCİ MADDESİNDE YER ALAN “DEVLETİN DİNİ İSLAMDIR” HÜKMÜ 1928 SENESİNDE KALDIRILARAK, AYNİ MADDEYE, 1937 DE, “TÜRKİYE DEVLETİ, CUMHURİYETÇİ, MİLLİYETÇİ,HALKÇI, DEVLETÇİ, LAİK VE İNKILAPÇIDIR” HÜKMÜ EKLENDİ.
1924 ANAYASASINDA, UYGULAMADA ANAYASA HAKİMİYETİ YERİNE TEK PARTİ HAKİMİYETİ, MECLİS ÜSTÜNLÜĞÜ YERİNE, HÜKÜMET ÜSTÜNLÜĞÜ EGEMEN OLDU.ÇOK PARTİLİ BİR HAYATI ÖNGÖRÜP DÜZENLEME AMACI GÜTMEYEN ANAYASA DA, BÖYLE BİR UYGULAMAYA ENGEL OLABİLECEK KESİNLİKTE DEĞİLDİ.
1950-1960 DEMOKRAT PARTİ İKTİDARI ZAMANINDA ANTİDEMOKRATİK VE KEYFİ UYGULAMALAR ARTTI.CİDDİ BİR REJİM BUNALIMINA SEBEP OLDU. “ANAYASA VE HUKUK DIŞI DAVRANIŞLARIYLA MEŞRULUĞUNU KAYBETMİŞ BİR İKTİDARA KARŞI DİRENME HAKKINI KULLANARAK İKTİDARI” YÖNETİMDEN UZAKLAŞTIRAN TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ KENDİSİ ADINA, MİLLİ BİRLİK KOMİTESİ DÜZENİ YENİDEN KURMA ÇABALARINA SAMİMİYETLE GAYRET ETMİŞ İSEDE ARZU EDİLEN SONUÇ ALINAMAMIŞTIR.
12 HAZİRAN 1960 GÜN VE 1 SAYILI KANUNA EK, KURUCU MECLİS TEŞKİLİNE İLŞKİN KANUN UYGULAMAYA KONULARAK MODERN BİR ANAYASA HAZIRLIĞINI GERÇEKLEŞTİRMİŞTİR.
9 TEMMUZ 1961 TARİH VE 334 SAYILI YASA İLE KABUL EDİLEN 1961 ANAYASASI 157 ASIL, 11 GEÇİCİ MADDEDEN MEYDANA GELEN ANAYASA ESKİ ANAYASALARDA OLMAYAN BİR BAŞLANGIÇ BÖLÜMÜ DÜZENLEMESİ YAPMIŞ VE BU BÖLÜMDE ANAYASANIN KAPSAMI İÇİNDE KABUL EDİLMİŞTİR. ANCAK BU BÖLÜM BİR ANAYASA HÜKMÜ OLMAKTAN ZİYADE BİR ANAYASA FELSEFESİ  VE SİYASİ ESASLAR YORUMU NİTELİĞİNDE DÜZENLENMİŞTİR. BU ANAYASAYA BAKILDIĞINDA, DEMOKRATİK VE SOSYAL KAREKTERLİ BİR ANAYASA OLSADA, UYGULAMADA KESİNLİKLE BU NİTELİĞİ GÖZARDI EDİLMİŞTİR.
1961 ANAYASASINA GÖRE İKİ MECLİS SİSTEMİ BENİMSENMİŞ, BUNLAR MİLLET MECLİSİ VE CUMHURİYET SENETOSU ADINA ALAN BU MECLİSLERİN AMACI, ÜLKE YÖNETİMİNDE KANUN HAKİMİYETİNİ SAĞLAMAK VE MECLSİN ÜSTÜNLÜĞÜNÜ YÜRÜTME ORGANINA KARŞI GÜÇLENDİRMEKTİ.BURADA CUMHURİYET SENETOSUNUN BİR DENGE VE İTİDAL  UNSURU OLMASI DÜŞÜNÜLMÜŞTÜ.AMA MİLLET MECLİSİNİN YETKİLERİ DE ÜSTÜN TUTULMUŞTU.HÜKÜMETİ DÜŞÜRME YETKİSİ MİLLET MECLİSİNE VERİLMİŞTİ.
UYGULAMADA BU ANAYASA DA ÜLKENİN YÖNETİMİNDE İSTENEN BAŞARIYI SAĞLAYAMADI VE 12 EYLÜL 1980 TARİHİNDE BİR ASKERİ DARBE İLE BU ANAYASA VE BU ANAYASAYA GÖRE KURULMUŞ PARTİLER KAPATILDI. PARLEMENTO FESH EDİLDİ.

18 EYLÜL 1982 TARİHLİ 1982 ANAYASASI:
HALEN YÜRÜRLÜKTE OLAN BU ANAYASINIDA PEKÇOK SAKINCALARI TESBİT EDİLMİŞ VE YENİ BİR ANAYASA İHTİYACI HER GEÇEN GÜN TOPLUMUMUZCA TALEP EİLMEKTEDİR.
SONUÇ OLARAK;
1961 ANAYASASINA KADAR GEÇEN DÖNEMDE ANAYASA DAHİL OLMAK ÜZERE YASALAR İÇİN SADECE SİYASİ DENETİM HAKİMDİ. BU NEDENLE HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ SAĞLANAMAMIŞ TEK PARTİ HEGOMANYASI HAKİM OLMUŞTUR.
İLK DEFA 1961 ANAYASASI İLE YARGI DENETİMİ VE ANAYASAYA UYGUNLUK AÇISINDAN “ BİR ANAYASA MAHKEMESİ” TEŞKİL EDİLMİŞTİR.1961 ANAYASASININ 145 VE 152 NCİ, 1981 ANAYASASININ 146 NCI MADDESİNE İSTİNADEN 11 ASİL 4 YEDEK ÜYEDEN OLUŞAN ANAYASA MAHKEMESİ, YASAMANIN ANAYASAYA UYGUNLUĞUNU DENETLEMEK ÜZERE KURULMUŞTUR.
BÖYLECE HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜ SAĞLANMAYA  ÇALIŞILMIŞTIR.

 

 
 SİTE İÇİ ARAMA

SON EKLENEN 5 MAKALE
TÜRKİYE- AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ

KARŞI DEVRİM HAREKETLERİNİN EN ETKİLİSİ ŞEYH SAİD İSYANI

BM VE TBMM DE KABUL EDİLEN İKİ SÖZLEŞMENİN ÜLKEMİZE ETKİLERİ

CUMHURİYETİN 86 NCI YILINDA BAŞINA GELENLER

RİSK VE RİSK YÖNETİMİ

SİTE ANKET
Yeni Sitemizi Nasil Buldunuz?
Çok Iyi
Iyi
Normal
FikrimYok