İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI SONRASI GÜVENLİK ORTAMI, NATO’NUN KURULUŞU VE SOĞUK SAVAŞ DÖNEMİNDE NATO’NUN MİSYONU
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞINDAN SONRAKİ DÖNEMDE DÜNYADAKİ ÖNEMLİ GELİŞMELER

          2. DÜNYA SAVAŞI AVRUPA’DAKİ GÜVENLİK MÜLAHAZALARININ KÖKTEN DEĞİŞİMİNE YOL AÇACAK BİÇİMDE NETİCELENDİ. SOVYET RUSYA VE ABD, BU SAVAŞTAN DÜNYANIN İKİ BÜYÜK DEVLETİ OLARAK ÇIKTILAR. 2. DÜNYA SAVAŞI İÇİNDE GERÇEKLEŞEN ANTLAŞMALARLA DÜNYA BARIŞININ KORUNMASI GÖREVİ BÜYÜK DEVLETLER ARASINDAKİ DENGE GÖZETİLEREK KURULAN BM TEŞKİLATI’NA BIRAKILMIŞTI. SAVAŞ SONUNDA ÖZELLİKLE ALMANYA’NIN STATÜSÜ KONUSUNDA DOĞU-BATI ARASINDA ORTAYA ÇIKAN ANLAŞMAZLIK VE STALİN RUSYA'SININ YAYILMACI POLİTİKASI, BİR ŞEKİLDE BU ZİHNİYETİN DENETİM ALTINA ALINMASINI GEREKTİRDİ.

SOVYET RUSYA, DOĞU AVRUPA'NIN 1944-1945 YILLARINDA RUS ORDULARININ ELE GEÇİRDİĞİ BÖLGELERİNDE KENDİSİNE MÜZAHİR REJİMLER KURDU VE BU ÜLKELERE, İKİ YIL İÇİNDE KOMÜNİST PARTİ DİKTATÖRLÜKLERİ GELDİ. AYRICA AKDENİZ'E ÇIKMAK İÇİN TÜRK BOĞAZLARINI ELE GEÇİRMEYİ, ORTADOĞU'YU KONTROL ETMEK İÇİN DE İRAN'I İŞGALE YÖNELİK TALEP VE UYGULAMALARDA BULUNDU. BU UYGULAMALAR, AMERİKA VE AVRUPA’YI ENDİŞEYE SEVK ETTİ.

BATI AVRUPA’NIN ALMANYA’YA KOMŞU OLAN 5 ÜLKESİ TARAFINDAN ALMANYA’NIN YENİDEN GÜÇLENİP ÇEVRESİNDEKİ ÜLKELER İÇİN TEKRAR TEHDİT OLUŞTURABİLECEĞİ SAVINDAN HAREKETLE 1948'DE, DAHA SONRA BATI AVRUPA BİRLİĞİ ADINI ALACAK OLAN "BRÜKSEL ANTLAŞMASI ÖRGÜTÜ"  KURULDU. ANCAK KONJONKTÜRÜN DEĞİŞMESİYLE  BİRLİKTE ALMAN TEHDİDİNİN YERİNİ ÇOK DAHA CİDDİ BİR SOVYET TEHDİDİ ALINCA ÖRGÜTTE REVİZYONA GİDİLDİ. BUNA RAĞMEN, BU İTTİFAKIN GÜCÜNÜN SOVYETLERİ DENGELEME HUSUSUNDA YETERSİZ KALDIĞI GÖRÜLDÜ.

2.            NATO’NUN KURULUŞU VE KURULUŞUNUN İLK YILLARINDAKİ GELİŞMELER

2NCİ DÜNYA SAVAŞI SONRASI BARIŞI KORUMAK MAKSADIYLA KURULAN BM TEŞKİLATI SOVYETLER BİRLİĞİ’NİN VETOLARI NEDENİYLE İŞLEMEZ DURUMA GELİNCE, BATILI ÜLKELERDE, BU AMACIN ANCAK ABD’NİN DE İÇİNDE YER ALACAĞI ASKERİ VE SİYASİ BİR İTTİFAKLA GERÇEKLEŞTİRİLEBİLECEĞİ KANAATİ HAKİM OLDU.

BU BAĞLAMDA ARTAN SOVYET TEHDİDİ KARŞISINDA BRÜKSEL ANTLAŞMASI ÖRGÜTÜ İLE DE YETİNMEYEREK, 4 NİSAN 1949'DA WASHİNGTON'DA; DANİMARKA, İZLANDA, İTALYA, NORVEÇ, PORTEKİZ, ABD VE KANADA, BU ANTLAŞMANIN KUZEY ATLANTİK BÖLGESİNİ İÇİNE ALACAK ŞEKİLDE GENİŞLETİLMESİNİ ÖNGÖREN ANTLAŞMAYI İMZALADILAR. BÖYLECE ATLANTİK’İN HER İKİ YAKASINDAN TOPLAM 12 ÜLKE SOVYETLER BİRLİĞİ’NİN DOĞU AVRUPA’DAKİ KONTROLÜNÜ, KITANIN DİĞER BÖLGELERİNE YAYMA RİSKİNE KARŞI KOYMAK İÇİN KUZEY ATLANTİK ANTLAŞMASI ÖRGÜTÜNÜ KURUP NATO SAVUNMA İTTİFAKINI OLUŞTURDULAR. SOVYETLERİN TÜRKİYE VE YUNANİSTAN’A YÖNELİK TEHDİTLERİNİN SON BULMAMASI VE ORTAMDA GERGİNLİĞİN DAHA DA ARTMASI NEDENİYLE BU DEVLETLER MÜRACAATLARI DOĞRULTUSUNDA 1952 YILINDA NATO’YA KABUL EDİLDİLER. BUNLARI TAKİBEN 1955’TE FEDERAL ALMANYA VE 1982’DE İSPANYA DA İTTİFAKA KATILINCA NATO’NUN ÜYE SAYISI 16’YA ULAŞTI.

3.            SOĞUK SAVAŞ YILLARINDA DOĞU-BATI İLİŞKİLERİ VE NATO:

SOĞUK SAVAŞ YILLARININ DEVAMINCA DOĞU-BATI İLİŞKİLERİNİN GENEL BİR DEĞERLENDİRMESİ YAPILDIĞINDA, SOĞUK SAVAŞIN YANSIDA KRONOLOJİK SIRAYLA AÇIKLANAN ÜÇ DÖNEMİ KAPSADIĞI GÖRÜLÜR:

A.  GERGİNLİK DÖNEMİ (1949-1962)                :

NATO'NUN KURULUŞ YILLARINDA, SOVYETLER BİRLİĞİ'NİN SAHİP OLDUĞU KONVANSİYONEL GÜÇ KARŞISINDA NATO'NUN AVRUPA KITASINDA BİR DENGE SAĞLAYABİLMESİ İMKANSIZ OLDUĞUNDAN NATO STRATEJİSİ “TOPYEKUN NÜKLEER MUKABELE STRATEJİSİ” OLARAK ADLANDIRILAN NÜKLEER SİLAHLARIN CAYDIRICI OLARAK OYNAYACAĞI ROLE DAYANDIRILMIŞTIR. İLK STRATEJİK KONSEPTİN TEMEL ÖĞESİ SOVYETLER BİRLİĞİ'NİN NATO ÜLKELERİNE HERHANGİ BİR SALDIRISI HALİNDE NÜKLEER SİLAHLARIN DAHA BAŞTAN İTİBAREN KİTLESEL BOYUTTA KULLANILMASI OLARAK KABUL EDİLMİŞTİR.

ANCAK, ABD İLE SOVYETLER BİRLİĞİ ARASINDA NÜKLEER SİLAHLAR BAKIMINDAN YETERİNCE BİR DENGE SAĞLANDIKTAN SONRA, KARŞILIKLI BİR NÜKLEER DÜELLONUN AVRUPA VE AMERİKA KITALARINDA TELAFİSİ MÜMKÜN OLMAYAN AĞIR TAHRİBATA YOL AÇACAĞI, SONUNDA TARAFLARDAN BİRİ ZAFER KAZANMIŞ OLSA BİLE UĞRANILAN KAYIPLARIN YANINDA BU ZAFERİN HİÇBİR ANLAM TAŞIMAYACAĞI GÖRÜŞÜ AĞIRLIK KAZANMIŞTIR. BUNUN ÜZERİNE  TOPYEKÜN NÜKLEER MUKABELE STRATEJİSİNDEKİ KATI HAREKET TARZINDAN VAZGEÇİLEREK, DAHA AKILCI VE YUMUŞAK ESASLAR ÇERÇEVESİNDE STRATEJİK KONSEPTTE DEĞİŞİKLİKLER YAPILMIŞTIR.

B. YUMUŞAMA (DETANT) DÖNEMİ (1962-1968)            :

ABD İLE SOVYETLER BİRLİĞİ ARASINDA EKİM 1962'DE PATLAK VEREN KÜBA KRİZİ DOĞU-BATI ARASINDAKİ GERGİNLİĞİ DORUK NOKTASINA ULAŞTIRARAK DÜNYAYI GENEL BİR NÜKLEER HARP TEHLİKESİYLE KARŞI KARŞIYA BIRAKMIŞTIR. ANCAK OLASI BİR NÜKLEER HARBİN KAZANANI OLMAYACAĞI DÜŞÜNCESİNİN DE AĞIR BASMASIYLA AYNI ZAMANDA GERGİNLİKTEN YUMUŞAMA DÖNEMİNE GEÇİŞİ SAĞLAYAN BİR DÖNÜM NOKTASI DA OLUŞTURMUŞTUR. YUMUŞAMA DÖNEMİNDE NATO'NUN SAVUNMA PLANLAMASI İÇİN "ESNEK MUKABELE STRATEJİSİ" KABUL EDİLMİŞTİR. STRATEJİNİN ESASINI TECAVÜZLE ORANTILI MUKABELEDE BULUNMA OLUŞTURMAKTADIR. NATO, BU SÜREÇ İÇİNDE ÇATIŞMA KONVANSİYONEL SİLAHLARLA BAŞLASA DAHİ HERHANGİ BİR ZAMANDA NÜKLEER SİLAH KULLANABİLECEĞİNİ AÇIKLAMIŞTIR. ZİRA NATO, BİR SAVUNMA ÖRGÜTÜ OLMASI NEDENİYLE, KULLANIMIN TAARRUZİ AMAÇLI OLMAYACAĞINI DA BELİRTMİŞTİR. 1966 YILINA GELİNDİĞİNDE FRANSA, BU STRATEJİNİN MİLLİ  MENFAATLERİ İLE BAĞDAŞMADIĞI GEREKÇESİNİ ÖNE SÜREREK  İTTİFAKIN ASKERİ KANADINDAN ÇEKİLMİŞTİR.

C. UZLAŞMA DÖNEMİ (1968-1990)                :

YUMUŞAMA DÖNEMİNİN BİR UZLAŞMA DÖNEMİNE DÖNÜŞMESİNDE "HARMEL DOKTRİNİ" DİYE ADLANDIRILAN İLKELERİN BÜYÜK ETKİSİ OLMUŞTUR. BU DOKTRİNE GÖRE NATO MÜTTEFİKLERİNİN, VARŞOVA PAKTI ÜLKELERİ İLE KARŞILIKLI ANLAYIŞ, GÜVENİ GELİŞTİRME VE DİYALOG YOLU İLE KÖPRÜLER KURULMASI ÖNGÖRÜLMÜŞTÜR. BU KONUDA GEREKLİ İŞBİRLİĞİ ESASLARININ SAPTANMASI İÇİN HER İKİ BLOĞUN ÜLKE TEMSİLCİLERİ 1973 YILINDA HELSİNKİ'DE AYNI KONFERANS MASASI ETRAFINDA BİRARAYA GELMİŞLERDİR.

"AVRUPA'DA GÜVENLİK VE İŞBİRLİĞİ KONFERANSI" (AGİK) DİYE ADLANDIRILAN BU KONFERANSLAR DİZİSİ, DOĞU İLE BATI ARASINDAKİ SORUNLARIN BARIŞÇIL YOLLARDAN ÇÖZÜMÜ İÇİN BİR "DİYALOG" PLATFORMU HALİNE DÖNÜŞMÜŞTÜR. 1975 YILINDA AGİK ÜYESİ ÜLKELER TARAFINDAN İMZALANAN "HELSİNKİ NİHAİ SENEDİ" İLE AVRUPA'NIN GÜVENLİĞİ KONUSUNDA ESASLAR VE YÜKÜMLÜLÜKLER SAPTANMIŞTIR.

UZLAŞMA DÖNEMİNDE ABD İLE SOVYETLER BİRLİĞİ ARASINDA, NÜKLEER SİLAHLARIN SINIRLANDIRILMASI MÜZAKERELERİ (SALT); STRATEJİK SİLAHLARDA İNDİRİM MÜZAREKELERİ (START); ORTA MENZİLLİ NÜKLEER KUVVETLER (INF); KARŞILIKLI VE DENGELİ KUVVET İNDİRİMİ (MBFR) GİBİ KONULARDA GELİŞMELER SAĞLANMIŞTIR. SOVYETLER BİRLİĞİ’NDE GORBAÇOV'UN İKTİDARA GELMESİNDEN SONRA BU KONULARDA ANLAŞMALARA VARILARAK MEVCUT SORUNLAR MAKUL BİR DÜZEYDE ÇÖZÜMLENMİŞTİR.

NATO, ZAMAN İÇİNDE UYGULADIĞI BU STRATEJİLER VE BATININ EKONOMİK SİSTEMİNİN BAŞARISI SAYESİNDE, SOĞUK SAVAŞIN İKİ BLOK ARASINDA SICAK BİR ÇATIŞMAYA DÖNÜŞMEDEN SONA ERMESİNİ VE BATI BLOĞUNUN BU SAVAŞTAN GALİP ÇIKMASINI SAĞLAMIŞTIR
 
 SİTE İÇİ ARAMA

SON EKLENEN 5 MAKALE
TÜRKİYE- AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ

KARŞI DEVRİM HAREKETLERİNİN EN ETKİLİSİ ŞEYH SAİD İSYANI

BM VE TBMM DE KABUL EDİLEN İKİ SÖZLEŞMENİN ÜLKEMİZE ETKİLERİ

CUMHURİYETİN 86 NCI YILINDA BAŞINA GELENLER

RİSK VE RİSK YÖNETİMİ

SİTE ANKET
Yeni Sitemizi Nasil Buldunuz?
Çok Iyi
Iyi
Normal
FikrimYok